Diş hekimliğinde bazı tedaviler yalnızca dişlerle sınırlı değildir. Çene kemikleri, çene eklemi, ağız içindeki yumuşak dokular ve yüz bölgesini ilgilendiren durumlarda daha kapsamlı bir değerlendirme gerekebilir. Maksillofasiyal cerrahi, ağız, diş, çene ve yüz bölgesinde ortaya çıkan hastalıkların, yaralanmaların ve yapısal problemlerin tanı ve cerrahi tedavisiyle ilgilenen alandır.
Halk arasında daha çok çene cerrahisi olarak bilinen bu alanın kapsamı oldukça geniştir. Gömülü 20 yaş dişlerinin cerrahi olarak çıkarılmasından dental implant uygulamalarına, çene kistlerinden çene kırıklarına kadar birçok farklı durum maksillofasiyal cerrahinin çalışma alanına girer.
Maksillofasiyal Ne Demek?
“Maksillofasiyal” kelimesi, çene ve yüz bölgesini ifade eder. Diş hekimliğinde kullanılan oral ve maksillofasiyal cerrahi kavramı ise ağız boşluğu, dişler, çene kemikleri ve bu bölgeyle ilişkili dokuların cerrahi tedavilerini kapsar.
Bu nedenle maksillofasiyal cerrahiyi yalnızca “diş çekimi yapılan bölüm” olarak düşünmek doğru değildir. Basit cerrahi işlemlerin yanı sıra çene kemiğini ve yüz iskeletini ilgilendiren daha kapsamlı operasyonlar da bu alan içerisinde değerlendirilir.
Maksillofasiyal Cerrahi Hangi Hastalıklarla İlgilenir?
Ağız ve çene bölgesinde ortaya çıkan her problem aynı tedaviyi gerektirmez. Bazı durumlar rutin diş hekimliği uygulamalarıyla tedavi edilebilirken, cerrahi müdahale gereken vakalar Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi tarafından değerlendirilir.
Gömülü ve yarı gömülü 20 yaş dişleri, cerrahi diş çekimleri, dental implant uygulamaları, yetersiz çene kemiğinin artırılmasına yönelik kemik grefti uygulamaları ve sinüs lifting işlemleri bu alanın sık karşılaşılan tedavileri arasındadır.
Bunun yanında çene kemiklerinde gelişen kist ve bazı tümöral oluşumlar, ağız ve çene bölgesindeki enfeksiyonlar, çene kırıkları ve yüz travmaları da maksillofasiyal cerrahinin çalışma alanına girer.
Çenelerin gelişimsel olarak birbiriyle uyumlu olmadığı daha kapsamlı vakalarda ise ortognatik cerrahi gündeme gelebilir.
Gömülü 20 Yaş Dişleri Neden Çene Cerrahisi Tarafından Değerlendirilir?
20 yaş dişleri ağızda en son süren büyük azı dişleridir. Çenede yeterli alan bulunmadığında bu dişler tamamen süremeyebilir veya kemik ve diş eti içerisinde gömülü kalabilir.
Her gömülü 20 yaş dişinin çekilmesi gerekmez. Ancak dişin konumu ağrıya, tekrarlayan enfeksiyonlara veya komşu diş ve dokularda problemlere neden oluyorsa cerrahi çekim değerlendirilebilir.
Özellikle dişin kemik içerisindeki konumu, köklerinin yapısı ve çevresindeki anatomik oluşumlarla ilişkisi cerrahi planlama açısından önemlidir. Bu nedenle işlem öncesinde klinik muayenenin yanı sıra radyolojik değerlendirme yapılır.
Maksillofasiyal Cerrahide İmplant Tedavisi Nasıl Planlanır?
Dental implant uygulamaları da çene cerrahisinin önemli çalışma alanlarından biridir. Ancak implant tedavisinde yalnızca eksik dişin bulunduğu bölge değerlendirilmez. İmplantın yerleştirileceği çene kemiğinin genişliği, yüksekliği ve yapısı da tedavi planının bir parçasıdır.
Özellikle uzun süredir diş eksikliği bulunan kişilerde zaman içerisinde çene kemiğinde hacim kaybı gelişebilir. Mevcut kemik miktarının implant uygulaması için yeterli olmadığı durumlarda kemik grefti, halk arasında bilinen adıyla kemik tozu uygulaması gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Üst çenenin arka bölgesinde kemik yüksekliğinin yetersiz olduğu bazı hastalarda ise implant tedavisinden önce veya implantla birlikte sinüs lifting işlemi planlanabilir.
Bu işlemlerin gerekip gerekmediği, hastanın çene yapısı ve radyolojik bulguları değerlendirildikten sonra belirlenir.
Çene Kistleri ve Çene Kemiğindeki Oluşumlar
Çene kemiklerinde farklı nedenlerle kistik oluşumlar gelişebilir. Bazı çene kistleri ağrı veya şişlik gibi belirtiler oluştururken bazıları uzun süre herhangi bir şikâyete yol açmadan ilerleyebilir. Bu nedenle kimi zaman rutin bir diş röntgeninde tesadüfen fark edilirler.
Çene kemiğinde tespit edilen bir oluşumun boyutu, bulunduğu bölge ve çevresindeki dişler ile anatomik yapılarla ilişkisi incelenir. Gerekli durumlarda cerrahi olarak çıkarılması veya dokudan örnek alınarak patolojik inceleme yapılması planlanabilir.
Her radyolojik oluşumun aynı şekilde değerlendirilmemesi gerektiğinden, doğru tanı tedavi planlamasının en önemli aşamalarından biridir.
Çene Kırıkları ve Yüz Travmalarında Maksillofasiyal Cerrahi
Trafik kazası, düşme, spor yaralanması veya yüze alınan darbeler sonucunda alt çene, üst çene ya da yüz kemiklerinde kırıklar meydana gelebilir.
Çene kırıklarında ağrı ve şişliğin yanı sıra dişlerin kapanışında değişiklik, çiğneme güçlüğü, ağız açmada kısıtlılık veya çene hareketlerinde farklılık görülebilir.
Tedavinin nasıl yapılacağı kırığın yerine, şekline ve çevredeki dokuların durumuna göre belirlenir. Cerrahi tedavi gereken vakalarda temel amaç yalnızca kırığın iyileşmesi değil, çene fonksiyonunun ve dişlerin kapanış ilişkisinin de korunmasıdır.
Ortognatik Cerrahi Nedir?
Maksillofasiyal cerrahinin daha kapsamlı uygulamalarından biri ortognatik cerrahidir. Bu cerrahi yöntem, alt ve üst çenenin iskeletsel konum bozukluklarının düzeltilmesinde kullanılır.
Alt çenenin belirgin şekilde önde veya geride olması, üst ve alt çenenin birbiriyle uyumlu gelişmemesi ya da yüz bölgesinde belirgin asimetri bulunması gibi durumlarda yalnızca dişlerin ortodontik olarak hareket ettirilmesi yeterli olmayabilir.
Bu tür vakalarda ortodontik tedavi ile çene cerrahisi birlikte planlanabilir. Tedavinin amacı, çenelerin birbirleriyle olan ilişkisini düzenlemek, çiğneme ve kapanış fonksiyonlarını iyileştirmek ve uygun vakalarda yüz-çene oranlarının daha dengeli hale gelmesini sağlamaktır.
Çene Eklemi Problemlerinde Cerrahi Gerekir mi?
Çene eklemi, alt çenenin hareket etmesini sağlayan ve günlük yaşamda konuşma, çiğneme ve ağız açma gibi fonksiyonlarda görev alan önemli bir yapıdır.
Çene ekleminden ses gelmesi, çene hareketlerinde ağrı, ağız açmada kısıtlılık veya çenenin zaman zaman kilitlenmesi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Ancak her çene eklemi problemi ameliyat gerektirmez. Öncelikle problemin kaynağı belirlenir ve uygun tedavi seçenekleri değerlendirilir. Cerrahi dışı tedavilerin yeterli olmadığı belirli vakalarda girişimsel veya cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.
Maksillofasiyal Cerrahi Öncesinde Hangi Tetkikler Yapılır?
Cerrahi planlama hastanın muayenesiyle başlar. Mevcut şikâyetler, ağız ve diş sağlığı, kullanılan ilaçlar ve genel sağlık durumu değerlendirilir.
Yapılacak işleme göre panoramik röntgen gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Özellikle gömülü dişler, implant planlaması, kemik yetersizlikleri veya daha kapsamlı cerrahi işlemlerde çene yapısının üç boyutlu olarak değerlendirilmesi gerekebilir. Bu durumda konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (CBCT) kullanılabilir.
Elde edilen görüntüler, cerrahi bölgenin ve çevresindeki anatomik yapıların ayrıntılı olarak değerlendirilmesine yardımcı olur.
Maksillofasiyal Cerrahi Genel Anestezi Altında Yapılabilir mi?
Maksillofasiyal cerrahide uygulanacak anestezi yöntemi yapılacak işlemin kapsamına göre değişir. Gömülü diş çekimi veya bazı implant uygulamaları lokal anestezi altında gerçekleştirilebilirken, daha kapsamlı operasyonlarda ya da uygun görülen hastalarda genel anestezi seçeneği değerlendirilebilir.
Burada karar yalnızca hastanın tercihine göre verilmez. Yapılacak cerrahi işlemin niteliği, hastanın genel sağlık durumu ve anestezi açısından uygunluğu birlikte değerlendirilir.
Maksillofasiyal Cerrahi Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?
İyileşme süresi yapılan operasyona göre değişir. Gömülü bir 20 yaş dişinin cerrahi çekimi sonrasındaki iyileşme ile çene kırığı veya ortognatik cerrahi sonrasındaki süreç aynı değildir.
Cerrahinin türüne göre ilk günlerde şişlik, hassasiyet, ağrı veya ağız açmada geçici kısıtlılık görülebilir. Hastaya işlem sonrasında beslenme, ağız bakımı, ilaç kullanımı ve kontrol randevuları konusunda özel öneriler verilir.
Bu nedenle maksillofasiyal cerrahi sonrasında “iyileşme kaç gün sürer?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Süre, yapılan işlemin kapsamına ve hastanın iyileşme sürecine göre değişir.
Maksillofasiyal Cerrahi İçin Hangi Bölüme Başvurulmalı?
Gömülü dişler, çene kemiği problemleri, implant cerrahisi, çene kistleri, çene kırıkları ve çenelerin yapısal bozuklukları gibi durumlarda Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi bölümüne başvurulabilir.
İstanbul Galata Üniversitesi Diş Hastanesi'nde ağız, diş ve çene bölgesini ilgilendiren cerrahi durumlar klinik muayene ve gerekli radyolojik görüntülemelerle değerlendirilir. Tedavi planı hastanın ihtiyaçlarına göre oluşturulur; farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalışmasını gerektiren vakalarda multidisipliner bir yaklaşım benimsenir.
Tıbbi Bilgilendirme: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi önerisi yerine geçmez. Uygulanacak tedavi yöntemi, diş hekimi muayenesi ve gerekli radyolojik değerlendirmeler sonrasında kişiye özel olarak belirlenir.